Bu haftanın öne çıkan bilim gündeminde, Vera C. Rubin Observatory’nin uzun süredir hazırlanan büyük gökyüzü taraması resmen başladı. Şili’de bulunan gözlemevi, 3.200 megapiksel çözünürlüklü kamerasıyla önümüzdeki 10 yıl boyunca evrenin ayrıntılı bir zaman atlamalı kaydını oluşturmayı hedefliyor. Legacy Survey of Space and Time, yani LSST adlı programın başlangıcı 30 Haziran’da yapıldı.
Rubin Observatory, önümüzdeki on yıl boyunca yaklaşık her 40 saniyede bir yeni görüntü alacak. Sistem, birkaç gecede bir tüm güney gökyüzünü tarayabilecek kapasiteye sahip. Bu sayede gökyüzündeki her nokta yaklaşık 800 kez yeniden ziyaret edilecek. Böyle bir tekrar sıklığı; yıldızlardaki değişimler, geçici kozmik olaylar ve hareketli cisimler gibi zaman içinde farklılaşan olguların izlenmesini mümkün kılacak.
Gözlemevi, bir gecede yaklaşık bin görüntü üretecek ve günlük veri miktarı yaklaşık 10 TB seviyesine ulaşacak. Projenin amacı yalnızca etkileyici görüntüler toplamak değil; aynı zamanda karanlık madde, karanlık enerji ve evrenin genişlemesi gibi modern kozmolojinin temel sorularına daha güçlü gözlemsel veri sağlamak. Rubin, geçen yaz yapılan test çalışmasında milyonlarca galaksi ve yıldızın yanı sıra daha önce görülmemiş binlerce asteroidi de görüntülemişti.
Haftanın dikkat çeken bir diğer araştırmasında, Nanyang Technological University Singapore ile Waseda University’den bilim insanları, su altında saatlerce çalışabilen siber hamam böcekleri için küçük bir dalış kıyafeti geliştirdi. Araştırmacılara göre bu tür sistemler, insanların, hayvanların veya daha büyük robotların erişemediği dar alanlarda arama-kurtarma görevlerinde kullanılabilir.
Kullanılan platform, elektronik denetleyicilerle donatılmış canlı Madagascar hissing cockroach bireylerinden oluşuyor. Geliştirilen esnek dalış sistemi; bir oksijen üretim tankı, esnek bir kabuk ve böceklerin solunum açıklıklarına bağlanan dört silikon besleme tüpünden meydana geliyor. Ekip, bu tüplerin daha sonra böceğe zarar vermeden çıkarılabildiğini belirtiyor. Nature Communications’ta yayımlanan çalışmaya göre sistem, testlerde siber hamam böceklerinin su altında 3 saate kadar yüzebilmesini sağladı.
Uzay tarafında ise NASA, 2028 sonu için planlanan yeni Ay teslimat görevlerini duyurdu. Kurum, Moon Base için bilim yüklerini Ay yüzeyine ulaştırmak üzere Astrobotic, Firefly Aerospace ve Intuitive Machines ile toplamda yaklaşık $600 milyon değerinde sözleşme imzaladı. Astrobotic iki görev üstlenirken, diğer iki şirket birer görev gerçekleştirecek.
Bu görevlerde şirketlerin iniş araçlarının güncellenmiş sürümleri kullanılacak. Her teslimatta aynı üç bilim yükü taşınacak: iniş verileri toplayacak Stereo Camera for Lunar Plume Surface Studies (SCALPSS), konum belirleme hassasiyeti için Laser Retroreflector Array (LRA) ve gelen uzay radyasyonunun enerjisini ölçecek Linear Energy Transfer Spectrometer (LETS). Aynı yüklerin birden fazla iniş aracında kullanılması, Ay yüzeyindeki riskleri daha iyi anlamak ve farklı noktalardan çevresel veri toplamak için tercih ediliyor.
