Çin, kullanıcıyla kalıcı ve kişisel ilişki kuracak şekilde tasarlanan AI companion servislerine yönelik yeni kuralları devreye alırken, ülkenin en yaygın tüketici AI uygulamalarından ikisi önemli özelliklerini geri çekti. ByteDance’in Doubao uygulaması ajan işlevinin 15 Temmuz’da kapanacağını duyururken, Alibaba’nın Qwen platformu insan benzeri ve kullanıcı tarafından oluşturulan ajanları 10 Temmuz’da, daha geniş ajan servislerini ise beş gün sonra sonlandıracağını bildirdi.
İlk bakışta bu adım, Çin’in AI ajanlarını tamamen kapattığı izlenimi verebilir. Ancak düzenleme, iş odaklı ajanlarla kullanıcıya duygusal eşlik sunan sistemler arasında net bir ayrım yapıyor. Kısıtlama esas olarak ikinci grubu hedefliyor. Müşteri hizmetleri botları, bilgi odaklı soru-cevap sistemleri, işyeri asistanları ile eğitim ve araştırma araçları, sürekli duygusal etkileşimden kaçındıkları sürece kapsam dışında tutuluyor.
Söz konusu çerçeve, 10 Nisan 2026’da Çin Siber Uzay İdaresi ile birlikte dört kurum tarafından yayımlanan AI Anthropomorphic Interactive Services için geçici düzenleme niteliğinde. Kurallar, insan kişiliğini, düşünme biçimlerini ve iletişim tarzlarını taklit ederek uzun süreli duygusal etkileşim sağlayan servisleri kapsıyor. Bu yönüyle, doğrudan AI companion kategorisini hedefleyen ilk ulusal ölçekli düzenlemelerden biri olarak öne çıkıyor.
Buradaki temel mesele doğrudan yasak değil, tasarım uyumsuzluğu. Yeni kurallar companion servislerinden bağımlılık karşıtı sistemler, zorunlu kullanım bildirimleri, anında çıkış mekanizmaları ve sağlıksız bağımlılığı gerçek zamanlı tespit edebilen önlemler istiyor. Kullanıcıyı hatırlayan, oturumlar arasında tutarlılık koruyan ve ilişki sürekliliği üzerine kurulu ajan tasarımlarında bu şartların uygulanması ise oldukça zor görünüyor. ByteDance bu nedenle özelliği yeniden tasarlamak yerine kapatmayı seçti. Alibaba’nın da benzer bir karar aldığı anlaşılıyor.
ByteDance, Doubao kullanıcılarını yeniden ajan oluşturabilecekleri ayrı bir uygulama olan Maoxiang’a yönlendiriyor. Alibaba ise Qwen için benzer bir geçiş yolu açıklamadı. Tencent’in Yuanbao servisinin de benzer bir özelliği haziran ayında geri çektiği belirtiliyor. Düzenlemenin platformlar üzerindeki etkisi kadar kullanıcı tarafında yarattığı sonuçlar da dikkat çekici. Weibo’da birçok kullanıcı kapanan ajanları uzun süredir kullandıkları bir duygusal destek biçimi olarak tanımlarken, sohbet geçmişlerini kolayca dışa aktaramamaktan şikâyet etti.
Doubao, kullanıcıların yapılandırmalarını ve konuşmalarını 15 Ekim’e kadar salt okunur modda görüntülemesine izin verecek. Bu tarihten sonra veriler gizlilik politikası çerçevesinde işlenecek ve geri alınamayacak. Qwen tarafında ise benzer bir geçiş süresi sunulmadı; ajan verilerinin kalıcı olarak silineceği ifade ediliyor. Bu da düzenlemenin yalnızca ürün tasarımını değil, veri taşınabilirliği ve kullanıcı kontrolü gibi alanları da gündeme getirdiğini gösteriyor.
Yeni kurallar özellikle küçük yaştaki kullanıcılar için daha sıkı hükümler içeriyor. Sağlayıcılar, reşit olmayanlara sanal arkadaş ya da sanal aile üyesi hizmeti sunamayacak. 14 yaş altı kullanıcılar için veli onayı gerekecek; ayrıca kullanım süresi sınırları, gerçek dünyaya dönme hatırlatmaları ve gelişmiş ebeveyn denetimleri içeren özel “minor mode” yapıları oluşturulacak. Servislerin kendine zarar verme, intihar eğilimi veya ciddi maddi kayıp riski taşıyan kullanıcıları tespit edip müdahale etmesi de zorunlu tutuluyor.
Bunun yanında, duygusal bağımlılık yaratacak tasarımlar ve kullanıcıyı mantıksız kararlara yönlendirecek duygusal manipülasyon açık biçimde yasaklanıyor. Belirli ölçeğin üzerindeki servisler için güvenlik değerlendirmeleri ve düzenleyici kurumlara raporlama yükümlülüğü de var. Yine de kuralların duygusal etkileşimin teknik sınırını net tanımlamaması gri alan yaratıyor. Platformların tüm özelliği kapatmayı tercih etmesinin arkasında da büyük ölçüde bu belirsizlik bulunuyor.
