Indianapolis Museum of Art at Newfields bünyesindeki koruma uzmanları, modacı Stephen Sprouse’un arşivde bulunan parçalarında kullanılan parlak pigmentleri daha iyi anlamak için yeni bir çalışma yürütüyor. Amaç, özellikle fosforlu ve floresan renklerin zaman içinde matlaşıp solmasını yavaşlatmak. Çalışmanın güncel durumu bu hafta Chicago’da düzenlenen American Chemical Society toplantısında paylaşıldı.
Stephen Sprouse, 1980’lerin ortasında dikkat çeken ilk koleksiyonlarıyla tanınan bir isimdi. Graffiti baskıları, 1960’lara göz kırpan eğlenceli bir görsel dil ve yoğun Day-Glo renkleri, tasarımlarının ayırt edici unsurları arasında yer alıyordu. Debbie Harry’nin Bowery punk tarzıyla özdeşleşen görünümünde de Sprouse’un estetik yaklaşımının önemli bir payı bulunuyordu. Bugün müze koleksiyonlarında korunan bu parçalar, yalnızca moda tarihi açısından değil, malzeme bilimi açısından da ilgi çekiyor.
Araştırmanın merkezinde, Sprouse’un kullandığı pigmentlerin hangi kimyasal ve optik özelliklere sahip olduğu sorusu var. Koruma uzmanları için sorun, bu tür parlak renklerin ilk üretildikleri dönemde çok çarpıcı görünmesine karşın, yıllar içinde ışık, çevresel koşullar ve malzeme yaşlanması nedeniyle canlılığını kaybedebilmesi. Bir eserin özgün görünümünü korumak isteyen müzeler açısından, hangi pigmentin nasıl davrandığını bilmek büyük önem taşıyor.
Fosforlu malzemelerin tarihi oldukça eskiye uzanıyor. Karanlıkta parlayan mineraller Orta Çağ’dan itibaren tanımlanmıştı. Genel olarak bu tür malzemeler, ışığa maruz kaldıklarında enerji depoluyor ve daha sonra bu enerjiyi yavaş yavaş yeniden ışık olarak yayıyor. Bu yüzden ışık kaynağı ortadan kalktıktan sonra da parlamayı bir süre sürdürebiliyorlar. Bilim tarihinde bu alanın dikkat çekici bir yeri de var: Henri Becquerel, 1896’da fosforlu uranyum tuzlarıyla yürüttüğü çalışmalar sırasında radyoaktif bozunmayı keşfetmişti. Tuzları kapalı bir çekmecede fotoğraf plakalarıyla birlikte bıraktığında, ortada bir ışık kaynağı olmamasına rağmen plakaların karardığını fark etmişti.
DayGlo boyalar ve benzeri malzemeler ise buna yakın ama farklı bir olgu olan floresansa dayanıyor. Floresan pigmentler, gün ışığındaki UV bileşenini görünür ışığa dönüştürerek renklerin daha parlak ve daha canlı algılanmasını sağlıyor. Bu nedenle sıradan pigmentlere göre çok daha çarpıcı bir etki yaratabiliyorlar. Sprouse’un tasarımlarında öne çıkan yoğun neon benzeri tonların arkasında da bu tür malzemelerin rolü bulunuyor.
Bu teknoloji moda ile sınırlı değil. Karanlıkta parlayan oyuncaklar, çıkartmalar, boyalar, floresan lambalardaki kaplamalar, cathode-ray tube TV sistemleri ve bazı saat kadranları fosforesans ilkesinden yararlanıyor. Buna karşılık glow stick ürünleri farklı bir mekanizma, yani kimyasal ışıldama ile çalışıyor. Floresan ve fosforlu malzemeler ayrıca trafik işaretleri ile güvenlik ekipmanlarında da yaygın şekilde kullanılıyor. Yani Sprouse’un tasarımlarında görülen görsel etki, uzun süredir çok farklı alanlarda kullanılan köklü bir malzeme ailesine dayanıyor.
DayGlo pigmentlerin tarihsel kullanımı da dikkat çekici. II. Dünya Savaşı sırasında bu pigmentler, ABD kara birlikleri için üretilen floresan kumaş panellerde yoğun biçimde kullanıldı. DayGlo’nun black light boyaları ise Navy uçak gemilerinde, uçakların gece inişini kolaylaştırmak için değerlendirildi. 20. yüzyılın ortalarından itibaren sanatçılar da hem fosforlu hem floresan malzemeleri yoğun biçimde benimsedi; özellikle psychedelic sanat akımı ve Sprouse’un moda dili bu kullanımın öne çıkan örnekleri arasında yer aldı.
Müze tarafındaki güncel çalışma, bu estetik ve tarihsel bağlamı koruma bilimiyle birleştiriyor. Tekstil koleksiyonlarında yer alan giysiler, yalnızca kumaş yapılarıyla değil, üzerlerindeki boya ve baskı sistemleriyle de yaşlanıyor. Özellikle güçlü ışık altında sergilenen veya uzun süre depoda tutulan nesnelerde, bazı pigmentlerin diğerlerine göre daha hassas davranması mümkün. Bu yüzden uzmanlar, Sprouse’un eserlerinde kullanılan fosforlu ve floresan bileşenleri tanımlayarak hangi koruma koşullarının daha uygun olacağını belirlemeye çalışıyor.
Bu tür analizler, gelecekte sergileme stratejilerini de doğrudan etkileyebilir. Bir eserin ne kadar süre ışık altında kalacağı, hangi dalga boylarının daha riskli olduğu ya da belirli renklerin ne hızla değişebileceği gibi sorular, malzemenin yapısı anlaşıldıkça daha net yanıtlanabiliyor. Böylece koruma ekipleri, parçaların hem araştırma hem de sergi amaçlı erişilebilir kalmasını sağlarken özgün görünümlerini mümkün olduğunca uzun süre koruyabiliyor.
Stephen Sprouse’un tasarımlarına yönelik bu çalışma, modanın sadece görsel bir ifade alanı olmadığını, aynı zamanda karmaşık malzeme teknolojileriyle de iç içe olduğunu hatırlatıyor. Parlak neon tonlar, fosforlu yüzeyler ve floresan etkiler ilk bakışta stil tercihleri gibi görünse de, bunların uzun ömürlü biçimde korunması ciddi bilimsel bilgi gerektiriyor. Newfields’te sürdürülen araştırma da tam olarak bu noktaya odaklanıyor: geçmişin dikkat çekici renklerini, geleceğe mümkün olduğunca bozulmadan aktarmak.
