Intel, istemci işlemcileri için bellek teknolojilerini nasıl geliştirdiğine ve doğruladığına dair perde arkasını paylaştı. Şirketin verdiği bilgilere göre erken aşamadaki DRAM örnekleri çoğu zaman ilk testlerde doğrudan çalışmıyor ve üreticilerle yakın iş birliği gerekiyor. Sunumda özellikle DDR5 ve LPDDR5 tarafındaki mühendislik zorlukları ile birlikte, iki modülle 256GB sistem belleğine ulaşmayı mümkün kılabilecek 128GB dört rank CQDIMM çalışmaları öne çıktı.
Intel Kıdemli Bellek Teknolojileri Program Yöneticisi Gabe Gelfand, şirketin Samsung, SK hynix, Micron ve JEDEC ile masaüstü ve mobil platformlar için ortak çalışma yürüttüğünü söyledi. Gelfand’a göre DDR5 ve LPDDR5, önceki nesillere kıyasla daha karmaşık yapıları, daha düşük çalışma voltajları ve daralan elektriksel toleranslar nedeniyle belirgin şekilde daha zor. Bu yüzden Intel yalnızca DRAM üreticileriyle değil, PMIC, clock driver ve PCB tedarikçileriyle de uyumluluk için birlikte çalışmak zorunda kalıyor.
Geliştirme sürecinin en dikkat çekici taraflarından biri, bellek ve işlemci platformlarının aynı anda olgunlaştırılmasının yarattığı “tavuk-yumurta” sorunu. Bellek üreticileri ürünlerini geliştirmek için çalışan test platformlarına ihtiyaç duyarken, Intel de aynı platformları açıp doğrulayabilmek için işlevsel bellek örneklerine ihtiyaç duyuyor. Bu açmazı aşmak için taraflar arasında donanım, yazılım ve test yöntemleri paylaşılıyor; ekipman değişiminin pratik olmadığı durumlarda ise ortak çalışma doğrudan Intel tesislerinde yürütülebiliyor.

Şirket, ilk aşamada genellikle öncü bir test platformuna odaklanıyor. Yeni bellek teknolojileri ve hız kademeleri önce burada etkinleştiriliyor ve doğrulanıyor. Elde edilen bilgi birikimi daha sonra aynı işlemci mimarisine dayanan türev platformlara aktarılıyor. Örneğin CUDIMM ve CSODIMM doğrulaması masaüstü referans platformlarında başlatılıp HX serisi mobil işlemcilere taşınabiliyor. Benzer şekilde HX platformlarında yapılan LPCAMM doğrulama çalışmaları H serisi işlemcilere de fayda sağlıyor, ancak güç tasarrufu özelliklerindeki farklar ek optimizasyon gerektirebiliyor.
Gelfand, erken DRAM örneklerinin Intel’e ulaştığında sıkça başarısız olduğunu da açık biçimde kabul etti. Şirket bunu sıra dışı bir durum olarak değil, geliştirme sürecinin doğal parçası olarak görüyor. Intel ile iş ortakları kapsamlı hata ayıklama ve arıza analizi yapıyor; bazı durumlarda ekipler günlük bazda birlikte çalışıyor. Ardından bellek üreticileri düzeltmeleri uygulayıp yeni örnekler gönderiyor. Bu düzeltmelerin kimi zaman doğrudan DRAM yongası seviyesinde değişiklikler içerebildiği belirtiliyor.
Doğrulama sürecinin ölçeği de oldukça büyük. Intel, binlerce CPU ve bellek örneğiyle test yaptığını aktarıyor. Süreç, özellikle belleğin doğrudan anakarta lehimlendiği LPDDR yapılandırmalarında daha da karmaşık hale geliyor. Çünkü burada klasik DIMM modüllerindeki gibi bileşen değiştirip tekrar denemek çok daha zor.

Yüksek frekanslı belleklerde karşılaşılan bir başka temel sorun ise elektriksel ve zamanlama marjlarının giderek daralması. Hız arttıkça mühendislerin yalnızca farklı yongalar arasındaki değişimleri değil, aynı sistemin farklı açılışları arasında oluşabilecek farkları da hesaba katması gerekiyor. Intel bu noktada Memory Reference Code (MRC) üzerinden bellek alt sistemini takılı DRAM yapılandırmasına göre eğitiyor ve yapılandırıyor. Şirketin bu ürün yazılımını sürekli geliştirerek zamanlamaları, voltajları ve diğer parametreleri mümkün olduğunca fazla yapılandırmayı destekleyecek şekilde optimize ettiği ifade ediliyor.
Kapasite tarafındaki ilerleme ise büyük ölçüde DRAM üretim teknolojisindeki gelişmelere bağlı. Intel, Alder Lake ile 16Gb (2GB) DDR5 yongalarını, Raptor Lake ile 24Gb (3GB) yongaları, Arrow Lake ile de 32Gb (4GB) yongaları desteklemeye başladı. Bu sayede platformlar, üreticilerin daha yoğun DRAM yongalarına geçişiyle daha yüksek kapasiteli modülleri kabul edebilir hale geldi.

Intel’in özellikle dikkat çektiği çözümlerden biri dört rank Clocked Quad-Rank DIMM, yani CQDIMM tasarımı. Geleneksel olarak kanal başına iki DIMM kullanmak toplam kapasiteyi artırsa da ek elektriksel yük getiriyor. Sinyal bütünlüğü açısından Intel, kanal başına tek DIMM kurulumunu tercih ediyor; ancak bu yaklaşım genelde daha az yuva ve daha düşük toplam kapasite anlamına geliyor. Dört rank CQDIMM ise tek modül üzerindeki kapasiteyi artırarak bu dengeyi iyileştirmeyi hedefliyor. 32Gb DDR5 yongalarıyla bu modüller modül başına 128GB kapasiteye ulaşabiliyor. Böylece çift kanallı bir masaüstü sistem, yalnızca iki DIMM ile toplam 256GB belleğe çıkabiliyor.
Bu yaklaşımın pratikteki potansiyeli de gösterilmiş durumda. Yılın başlarında ASRock, Z890I Nova WiFi R2.0 anakartında iki adet 128GB Kingston CQDIMM kullanarak 256GB kapasitede DDR5-7400 çalıştırmayı başarmıştı. Intel ise JEDEC ve sektör ortaklarıyla birlikte zamanlama optimizasyonu, anakart iz uzunlukları, PCB yönlendirmesi ve modül tasarımları üzerinde çalışmayı sürdürüyor.

