İnka uygarlığının uyguladığı Capachoca ritüelinde çocuklar dağlara adanıyor, tanrılarla insanlar arasında aracı kabul ediliyordu. Bu törenler çoğu zaman uzak ve yüksek rakımlı kutsal alanlara yapılan uzun yolculuklarla ilişkilendiriliyordu. Kolonyal dönem kayıtlarında kurban yöntemleri arasında boğma, nefessiz bırakma ve künt travma öne çıkıyor. Şimdi arkeologlar, bu ritüellerin en bilinen örneklerinden biri olan Cerro El Plomo çocuğunun kalıntılarını yeniden inceleyerek ölüm nedenine dair daha net bir sonuca ulaştı.
“Boy of Cerro El Plomo” olarak bilinen çocuk daha önce çoğunlukla soğukta kalarak öldüğü düşüncesiyle anılıyordu. Ancak yeni değerlendirme bu görüşü desteklemiyor. İncelemeye göre çocukta ölüm öncesi donmaya işaret eden belirgin bulgu yok. Özellikle el ve ayak gibi uç bölgelerde soğuk hasarı ya da donmaya bağlı yaralanma saptanmadı. Bu da ölümün yüksek dağ koşullarında gerçekleşmiş olmasına rağmen doğrudan hipotermiye bağlanmasını zorlaştırıyor.
Araştırmacıların dikkat çektiği en önemli bulgu, başın sol ön kısmındaki deri lezyonu ve bununla ilişkili kırık oldu. Söz konusu yaralanmanın ölümden hemen önce meydana geldiği düşünülüyor; çünkü bölgede iyileşme belirtisi bulunmadı. Bulgular, bunun sıradan bir düşmeden çok künt travmaya uyduğunu gösteriyor. Çalışmada yıldız biçimli bir topuzun en olası silah olduğu değerlendiriliyor. Böylece çocuğun kazara değil, ritüelin parçası olarak bilinçli şekilde öldürülmüş olabileceği güç kazanıyor.
Kalıntılardaki diğer izler de bu senaryoyu destekliyor. Çocuğun ayak tabanlarında uzun süreli yürüyüşe işaret eden aşınma ve değişimler görüldü. Bu durum, onun kurban alanına ulaşmadan önce uzun bir hac yolculuğu yapmış olabileceğini gösteriyor. Capachoca törenlerinin uzak dağ zirvelerinde gerçekleştirildiği düşünüldüğünde bu ayrıntı, arkeolojik ve tarihsel tabloyla uyumlu görünüyor.
CT taramaları da dikkat çekici veriler sundu. Çocuğun midesinin dolu olduğu görüldü; bu da törenden önce bir ziyafet ya da ritüel yemek yenmiş olabileceğine işaret ediyor. Ayrıca yemek borusunda genişleme saptandı. Bu bulgu kusmayla uyumlu kabul ediliyor. Araştırmacılara göre kusma, baş travmasının tetiklediği bir tepki olmuş olabilir. Böylece ölüm sürecinin yalnızca çevresel koşullarla değil, doğrudan fiziksel şiddetle ilişkili olduğu daha somut hale geliyor.
Sonuç olarak yeni analiz, Cerro El Plomo çocuğunun sanıldığı gibi donarak değil, künt kafa travması sonucu öldüğünü ortaya koyuyor. Bu değerlendirme, İnka kurban ritüellerine dair tarihsel anlatıları biyolojik kanıtlarla yeniden birleştiriyor. Aynı zamanda iyi korunmuş insan kalıntılarının modern görüntüleme teknikleriyle tekrar incelenmesinin, yıllardır kabul gören yorumları değiştirebileceğini de gösteriyor. Çalışma, Capachoca ritüelinin nasıl uygulandığına ilişkin daha sert ve daha doğrudan bir tablo çiziyor.
