Bellek fiyatları yıllar boyunca genel olarak aşağı yönlü bir eğilim izlese de, son dönemde bu tablo tersine döndü. Yazılım performansı uzmanı Daniel Lemire’in dikkat çektiği verilere göre RAM’in birim başına maliyeti, on yıllar süren düşüşün ardından yeniden 2000’lerin sonundaki seviyelere yaklaşmış durumda. Lemire, RAM’in birim bazında 2007 civarındaki kadar pahalı hale geldiğini belirtirken, bunun teknoloji donanımında alışılmadık bir durum olduğuna işaret ediyor.
Üçüncü taraf veri setlerine göre DDR5 belleğin güncel fiyatı GB başına $13.28 ile $11.41 arasında seyrediyor. Nominal dolar bazında bakıldığında bu aralık, en son 2008’de DDR2 fiyatlarının yaklaşık $15 ile $11.00 per GB seviyesinde olduğu dönemde görülmüştü. 2024 enflasyonu hesaba katıldığında ise bugünkü DDR5 fiyatı yaklaşık $12.74 ile $10.94 per GB aralığına denk geliyor; bu da son olarak 2011’de DDR3’ün yaklaşık $11.85 per GB olduğu döneme yakın bir tablo ortaya koyuyor.
Normal koşullarda üretim teknolojilerindeki ilerleme, daha küçük üretim süreçleri ve daha yüksek yoğunluk sayesinde donanımın zamanla ucuzlaması beklenir. Tarihsel açıdan da genel eğilim bu yöndeydi. Haberde verilen örneklerden biri ENIAC: 1946’da $400,000 maliyetle geliştirilen sistemin bugünkü karşılığı yaklaşık $6,850,297.44 olarak hesaplanıyor. Buna karşın performansı saniyede yaklaşık 5,000 toplama işlemi düzeyindeydi. Bugün ise $99.99 fiyatla satılan bir Moto G Play, Snapdragon 680 ile 3.3 TOPS seviyesinde yapay zeka performansı sunabiliyor. Doğrudan bire bir kıyaslama mümkün olmasa da, teknolojide maliyet-performans dengesinin tarihsel olarak ne kadar geliştiğini gösteriyor.
Bu kez fiyat artışının nedeni üretimde bir geriye gidiş ya da klasik bir arz darboğazı değil. Asıl etken, yapay zeka yarışıyla birlikte patlayan HBM talebi. Bellek üretiminin yılda yaklaşık %20 arttığı ifade edilse de, talebin bunun çok üzerinde büyüdüğü değerlendiriliyor. Sektördeki başka isimler de RAM fiyatlarının “normal dışı” derecede yüksek olduğuna dikkat çekiyor ve arzın artırılması gerektiğini savunuyor.
Sorunun etkisi yalnızca masaüstü ya da sunucu belleğiyle sınırlı değil. Ekran kartları, akıllı telefonlar, oyun konsolları ve otomobil tarafında da baskı hissediliyor. Çinli CXMT tabanlı modüllerin de büyük üreticilerin çizgisinden belirgin şekilde ayrılamadığı belirtiliyor. Kısa vadede bellek krizinin ne zaman hafifleyeceği net değil; ancak mevcut fiyat düzeyinin sürdürülebilir olmadığı görüşü giderek daha fazla kabul görüyor.
