ABD Temsilciler Meclisi, federal hükümetin finansmanını Aralık ayı başına kadar sürdürecek geçici bütçe tasarısını kabul etti. Düzenleme hâlâ Başkan Trump’ın imzasını gerektiriyor, ancak ara seçimler öncesinde hükümetin kapanmasını önlemek için onaylanmasının beklendiği belirtiliyor. ABD’de son yıllarda sık görülen bu tür geçici finansman paketleri, tam yıllık bütçe üzerinde siyasi uzlaşma sağlanamadığında devreye giriyor.
Bu kez dikkat çeken nokta, Temsilciler Meclisi’nin kendi içinde ortak bir metin çıkaramaması oldu. Cumhuriyetçi çoğunluğun kendi önerisi üzerinde anlaşamaması nedeniyle Meclis, daha önce Senato’dan geçmiş olan bütçe metnini kabul etti. Sürecin teknik gibi görünen bu yönü, bilim dünyası açısından önemli bir sonuç doğurdu. Çünkü Senato’nun Ağustos başında kabul ettiği metin, Office of Management and Budget’in, yani OMB’nin, tartışmalı yeni kuralları yürürlüğe koymasını engelleyen bir hüküm içeriyor.
Söz konusu kurallar, siyasi olarak atanmış yetkililere hangi bilimsel çalışmaların fon alacağı üzerinde tam kontrol verecek ve istedikleri anda herhangi bir hibeyi iptal edebilmelerine imkân tanıyacaktı. Bu çerçevede mesele yalnızca bütçe tekniği değil; federal araştırma fonlarının nasıl dağıtılacağı ve bilimsel bağımsızlığın ne ölçüde korunacağıyla da doğrudan ilgili. Bilim ve sağlık odaklı çok sayıda kuruluş, önerilen düzenlemeyi bilim için yıkıcı sonuçlar doğurabilecek bir adım olarak değerlendirmişti.
Geçici bütçe tasarısındaki sınırlayıcı hüküm, OMB’nin bu yeni kuralları 11 Aralık’ta sona erecek geçici finansman döneminden önce uygulamaya almasını önlüyor. Yani karar kalıcı bir geri adım anlamına gelmiyor; daha çok zaman kazandıran bir fren mekanizması işlevi görüyor. Buna rağmen mevcut adım, Kongre’nin en azından kısa vadede yürütme içindeki idari birimlere bilim fonları üzerinde bu ölçekte tek taraflı yetki vermeye istekli olmadığını göstermesi bakımından önem taşıyor.
Bu maddenin bütçe uzlaşmasına eklenmesinde, Senatör Patty Murray ve Senatör Susan Collins’in rol oynadığı ifade ediliyor. Biri Demokrat, diğeri Cumhuriyetçi olan iki ismin ortak hamlesi, konuya yönelik itirazın yalnızca tek bir siyasi çizgiyle sınırlı kalmadığını da ortaya koyuyor. Bilimsel kuruluşlardan ve sağlık alanındaki kurumlardan gelen yoğun tepkinin de bu sürece katkı sağladığı anlaşılıyor. Önerilen kurallara yönelik eleştiriler, yalnızca akademik özgürlük değil, kamu kaynaklarının öngörülebilir ve istikrarlı biçimde dağıtılması açısından da kaygı yaratmıştı.
Oylama sonuçları da dikkat çekici ölçüde güçlü bir destek tablosu sunuyor. Geçici bütçe tasarısı Senato’da 90’a karşı 6 oyla, Temsilciler Meclisi’nde ise 370’e karşı 48 oyla geçti. Meclis’teki karşı çıkışların ağırlıklı olarak tasarının başka unsurlarına odaklandığı belirtiliyor. Bu geniş destek, OMB’nin tartışmalı kural değişikliğini sınırlayan benzer ifadelerin ilerideki bütçe uzlaşmalarına da eklenebilme ihtimalini güçlendiriyor. En azından siyasi maliyetin yüksek görünmediği bir çerçeve ortaya çıkmış durumda.
Bilim finansmanı açısından bakıldığında, buradaki temel mesele fon kararlarının uzman değerlendirmelerine mi yoksa doğrudan siyasi tercihlere mi dayanacağı sorusunda düğümleniyor. Federal hibelerin anlık siyasi müdahalelere açık hâle gelmesi, uzun soluklu araştırma programları için ciddi belirsizlik yaratabilir. Özellikle sağlık, temel bilimler ve kamu yararı odaklı projelerde finansman sürekliliği, yalnızca tek bir yılın bütçe hesabından ibaret değil; laboratuvar kapasitesi, insan kaynağı planlaması ve çok yıllı araştırma takvimleri üzerinde de etkili.
Bununla birlikte mevcut gelişme, sorunun tamamen çözüldüğü anlamına gelmiyor. Geçici bütçe düzenlemesi 11 Aralık’ta sona eriyor ve bu tarihten sonraki bütçe müzakerelerinde aynı korumanın sürdürülüp sürdürülmeyeceği yeniden siyasi pazarlık konusu olacak. Yine de hem Senato’daki 90-6 hem de Temsilciler Meclisi’ndeki 370-48’lik sonuçlar, yasa koyucuların önemli bir bölümünün OMB’ye bu kadar geniş bir müdahale alanı verilmesine mesafeli durduğunu gösteriyor. Kısa vadede sonuç net: tartışmalı kural değişikliği yürürlüğe giremeyecek ve bilim hibeleri üzerindeki doğrudan siyasi kontrol girişimi en azından geçici olarak askıya alınmış olacak.
Daha geniş çerçevede bu gelişme, ABD’de bütçe süreçlerinin yalnızca harcama kalemlerini değil, kurumlar arası güç dengesini de şekillendirdiğini hatırlatıyor. Basit bir “hükümeti açık tutma” tasarısı içinde yer alan birkaç satırlık bir hüküm, araştırma ekosistemi için büyük sonuçlar doğurabiliyor. Bu nedenle bilim çevreleri açısından takip edilmesi gereken asıl başlık, geçici korumanın kalıcı bir güvenceye dönüşüp dönüşmeyeceği olacak. Şimdilik tablo, federal bilim fonlarının tamamen siyasi takdire bırakılmasını engelleyen sınırlı ama önemli bir savunma hattının korunduğunu gösteriyor.
