Birleşik Krallık’ta kalıcı oturum kurallarında planlanan değişiklikler, özellikle AI, mühendislik ve veri bilimi alanlarında sponsorlu çalışan istihdam eden şirketler için yeni bir insan kaynağı riski yaratıyor. Uzun süredir birçok nitelikli çalışan için temel denklem açıktı: ülkede 5 yıl çalış, ardından indefinite leave to remain başvurusu yap. Ancak hükümetin “earned settlement” adını verdiği yeni model, bu çerçeveyi önemli ölçüde değiştirmeyi hedefliyor.
Kasım 2025’te yayımlanan White Paper ile duyurulan ve Şubat 2026’ya kadar istişare sürecine açılan öneri, settlement sistemini yalnızca geçirilen süreye göre değil, “katkı” temelli bir yapıya taşımayı amaçlıyor. En dikkat çekici başlık ise standart indefinite leave to remain süresinin çoğu rota için 5 yıldan 10 yıla çıkması. Degree seviyesinin altındaki roller için Skilled Worker hattında bu tabanın 15 yıla yükselmesi öngörülüyor.
Bu reformun arkasındaki gerekçe, beklenen yerleşim başvurusu hacmi. Home Office’in merkezi tahminine göre mevcut kurallar korunursa 2026 ile 2030 arasında yaklaşık 1.6 milyon kişi Birleşik Krallık’ta settlement hakkı kazanabilir. Bunun 2028’de tek bir yılda yaklaşık 450.000 seviyesine ulaşması bekleniyor. Bakanların yavaşlatmak istediği dalga da büyük ölçüde 2022–2024 dönemindeki rekor göç hareketinin sonucu olarak görülüyor. Bağımsız analizler ise bu değişikliklerin hâlihazırda ülkede bulunan 300.000’den fazla çocuğun da daha uzun süre beklemesine yol açabileceğini söylüyor.
Burada iki kritik nokta öne çıkıyor. İlki, bu değişikliklerin henüz yasalaşmamış olması. 2026 sonbaharı itibarıyla 5 yıllık rota yürürlükte kalmaya devam ediyor ve Parlamento önüne sunulmuş bir Statement of Changes bulunmuyor. Yani bugün itibarıyla mevcut sistem değişmiş değil. İkinci ve işverenler açısından daha hassas nokta ise hükümetin bu düzenlemeleri geriye dönük uygulamayı hedeflediğini açıkça belirtmiş olması. Başka bir deyişle değişiklikler yalnızca gelecekte ülkeye gelecek kişileri değil, hâlihazırda settlement yolunda ilerleyen sponsorlu çalışanları da etkileyebilir.
Bu durum teknoloji şirketleri için teorik bir göç politikası tartışmasından çıkıp doğrudan iş gücü planlaması meselesine dönüşüyor. Çünkü en fazla etkilenecek grup, şirketlerin işe almak için en sert rekabet verdiği mühendisler, araştırmacılar ve veri bilimciler. Üstelik bu uzmanlar artık daha az sayıda geliyor. Aralık 2025’e kadar olan 12 aylık dönemde toplam work visa onayları 168.471 seviyesine geriledi. Bu rakam, bir önceki yıla göre %19 düşüşe ve 2023 zirvesine kıyasla %50 gerilemeye işaret ediyor. IT profesyonellerine verilen izinlerde de %18 düşüş var. Yeni girişler azalırken, mevcut çalışanları elde tutmanın değeri daha da artıyor.
Şirketlerin önüne gelen pratik soru da bu noktada netleşiyor: Hangi sponsorlu çalışanlar risk altında, kimler mevcut kurallardan yararlanabilecek kadar ileri aşamada ve hangi ücret ya da rol kararları çalışanların settlement takvimini gerçekten değiştirebilir? Tartışmanın merkezinde siyaset değil, görünürlük ve zamanlama var.
Önerinin dikkat çeken yönlerinden biri, daha yüksek gelirli çalışanlara bekleme süresini kısaltma imkânı tanıması. Taslağa göre 50.270 pounds üzerindeki sürdürülebilir gelir, qualifying period süresini en fazla 5 yıl azaltabilecek. 125.140 pounds üzerindeki gelir ise bu indirimi 7 yıla kadar çıkarabilecek. Bu teoride bazı çalışanları yeniden 5 yıllık, hatta 3 yıllık bir hatta geri taşıyabilir. AI, mühendislik ve veri bilimi tarafı için görece olumlu unsur ise en sert 15 yıllık tabanın degree altı rollere yönelmesi. Sektördeki pek çok teknik pozisyon bunun üzerinde yer aldığı için daha çok 10 yıllık bant içinde değerlendiriliyor.
Bir diğer önemli değişiklik önerisi de standalone 10-year long residence rotasının kaldırılması. Bu rota, farklı vize kategorileri arasında geçiş yapmış kişilere toplam 10 yıllık kesintisiz yasal ikamet üzerinden settlement imkânı veriyordu. Teknoloji sektöründe kariyer akışının student visa, graduate route ve ardından Skilled Worker sponsorluğu arasında zikzak çizmesi oldukça yaygın. Dolayısıyla birikmiş ikamet süresine güvenen çok sayıda teknik çalışan, bu kanalın kalkması hâlinde planlarının değiştiğini geç fark edebilir.
Bugün için şirketlerin hemen köklü değişiklikler yapması gerekmiyor; çünkü hukuken değişen bir şey yok. Ancak hiçbir hazırlık yapmamak da riskli görünüyor. Kısa bir iç değerlendirme ile sponsorlu çalışanlardan hangilerinin settlement yolunda olduğu, bu aşamaya ne zaman ulaşmayı bekledikleri, mevcut 5 yıllık rota altında yakında başvuru yapabilecek kişilerin bulunup bulunmadığı, long residence seçeneğine dayanan çalışanların olup olmadığı ve gelir eşiklerinin bireysel takvimleri gerçekçi biçimde etkileyip etkilemediği tespit edilebilir.
Sonuç olarak AI yeteneği için rekabet artık yalnızca maaş, hisse opsiyonu ve ilgi çekici projelerden ibaret değil. Belirsizlik karşısında güven verebilmek de önemli bir unsur hâline geliyor. Kurallar henüz değişmedi, ancak çalışanların kaygısı şimdiden oluşmuş durumda. Bu nedenle sponsorlu teknik kadrolara sahip şirketler için settlement konusu, artık yalnızca bir uyum başlığı değil; doğrudan elde tutma stratejisinin parçası.
