NASA, Mars görevlerinde kullanılan mühendislik test araçlarından birini Ay için yeniden değerlendirmeyi planlıyor. Kurumun gündemindeki konseptin adı PROMISE; açılımı ise Polar Rover for Observation, Mapping and In-Situ Exploration. Araç, Ay yüzeyine gönderilmesi düşünülüyor ve özellikle gelecekteki üs planları açısından kritik görülen güney kutbu bölgesinde görev yapması hedefleniyor.
PROMISE’in temelinde, Perseverance’ın Dünya’daki tam ölçekli mühendislik kopyası yer alıyor. Bu araç daha önce OPTIMISM adıyla biliniyordu; tam açılımı Operational Perseverance Twin for Integration of Mechanisms and Instruments Sent to Mars. NASA’nın paylaştığı bilgilerde yeni sistem bazen doğrudan Perseverance’ın test modelinin dönüştürülmüş hali olarak, bazen de Perseverance ve Curiosity’nin mühendislik sürümlerinden oluşturulacak bir “hibrit” olarak tanımlanıyor. Bu da son tasarımın iki roverdan da özellikler taşıyabileceğine işaret ediyor.
NASA yöneticisi Jared Isaacman, kurumun elinde yıllardır Mars yüzey operasyonlarından edinilmiş deneyim ve kamu kaynağıyla geliştirilmiş donanım bulunduğunu, bu nedenle “Bunu Ay’a göndersek ne olur?” sorusunun gündeme geldiğini belirtti. Amaç, sıfırdan tamamen yeni bir araç geliştirmek yerine mevcut bilgi birikimi ve donanım temelinden yararlanmak.
PROMISE’in görev odağı Ay’ın güney kutbu olacak. Bu bölge, barındırdığı düşünülen su buzu nedeniyle gelecekte kurulabilecek Ay üsleri için önemli görülüyor. NASA, roverı hem yüzeyi hem de yüzey altını karakterize etmek, ayrıca ileride insanlı ve kalıcı altyapı çalışmalarına zemin hazırlayacak keşif verileri toplamak için kullanmak istiyor.
Konseptin en dikkat çekici taraflarından biri enerji sistemi. PROMISE’in bir multi-mission radioisotope thermoelectric generator, yani MMRTG ile donatılması planlanıyor. Plütonyumu yakıt olarak kullanan bu sistem, radyoaktif bozunmadan ortaya çıkan ısıyı elektriğe çeviriyor. Bu sayede araç güneş ışığına bağlı kalmadan çalışabilecek. Ay gecesinin uzun ve zorlu koşulları düşünüldüğünde bu, kritik bir avantaj anlamına geliyor. Program yöneticisi Carlos García-Galán da nükleer RTG sayesinde aydınlatmadan bağımsız şekilde istenen her bölgeye gidilebileceğini ve Ay gecesinde hayatta kalmanın daha yönetilebilir hale geleceğini vurguluyor.
Bununla birlikte PROMISE henüz yalnızca bir konsept. OPTIMISM uçuşa hazır bir araç değil ve Ay görevi için kapsamlı değişiklikler gerektiriyor. Mevcut sistemde sıcaklık kontrolüne yönelik sensörler, uçuşa uygun bilimsel cihazlar, haberleşme sistemi ve jeneratör bulunmadığı belirtiliyor. Ayrıca bileşenlerin, Ay yüzeyindeki aşındırıcı ve çok keskin yapılı toza dayanacak şekilde sertifikalandırılmadığı ifade ediliyor. Kısacası araç, görev öncesinde ciddi bir yükseltme sürecinden geçmek zorunda.
Maliyet ve takvim tarafında da tablo erken aşamada. Yapılan değerlendirmelere göre PROMISE’in NASA’ya maliyeti $700 million ile $1.3 billion arasında olabilir. Olası fırlatma tarihi ise erken 2030’lar olarak görülüyor. Yani proje ilgi çekici bir yeniden kullanım örneği sunsa da, Ay yüzeyine ulaşabilmesi için önünde hâlâ önemli teknik ve bütçesel adımlar bulunuyor.
