Paris-Le Bourget Havalimanı’ndaki Fransa Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nde sergilenen Concorde F-WTSS 001 prototipi, havacılık tarihinin yanında bilim dünyası için de özel bir anıyı temsil ediyor. Uçağın uzun burnunun arkasında yer alan boyalı harita, Haziran 1973’te Afrika üzerinden geçen tam Güneş tutulmasının rotasını gösteriyor. Bu işaretleme, sekiz bilim insanının bu uçakla gerçekleştirdiği ve toplam 74 dakika süren tarihi gözlemin hatırası olarak duruyor.
Bu süre, tam Güneş tutulması gözlemleri açısından son derece sıra dışı bir değer. Yerden yapılan gözlemlerde tam örtülme süresi, ekvatoral bölgelerde bile en fazla yaklaşık 7,5 dakikaya çıkabiliyor. 12 Ağustos’ta Avrupa’nın bazı bölgelerinden görülebilecek yaklaşan tutulmada ise yerden izlenebilecek azami tamlık süresi iki dakikanın biraz üzerinde olacak. Concorde ile elde edilen 74 dakikalık izleme, bu nedenle tek başına bile dikkat çekici bir mühendislik ve planlama başarısı olarak öne çıkıyor.
Rekorla sonuçlanan projenin fikir sahiplerinden biri astronom Pierre Léna’ydı. Daha önce yüksek irtifa uçaklarından astronomik gözlemler yapan Léna, 30 Haziran 1973 tutulmasından yaklaşık bir yıl önce bu fikri geliştirdi. O dönemde tutulmanın ekvatora yakın bir hatta gerçekleşecek olması önemli bir avantaj sağlıyordu. Ay’ın gölgesi bu bölgede görece daha yavaş ilerleyecekti, ancak buna rağmen hızı ses hızının 2.2 katından fazlaydı. Bu hıza yaklaşabilecek çok az platform vardı ve bunların içinde en uygun seçenek Concorde olarak öne çıktı.
Concorde 001 prototipi, 1970 yılında ilk kez süpersonik uçuş gerçekleştirmişti. Bu başarı, dönemin basınında geniş yer bulmuş ve uçağın teknik kapasitesini açık biçimde ortaya koymuştu. Léna da 1972 itibarıyla bu potansiyelin yalnızca havacılık için değil, bilimsel araştırmalar için de kullanılabileceğini düşündü. Bunun üzerine Toulouse’daki Aerospatiale’de test uçuşlarının başındaki André Turcat ile temasa geçerek 001 prototipinin tutulmayı takip etmek için kullanılıp kullanılamayacağını sordu. Turcat’ın bu fikre ilgi göstermesi, projenin hayata geçmesinin önünü açtı.
Buradaki temel fikir, uçağın çok yüksek hızını kullanarak Ay’ın Dünya üzerindeki gölgesini mümkün olduğunca uzun süre takip etmekti. Concorde’un süpersonik performansı sayesinde bilim ekibi, yerde birkaç dakikayla sınırlı kalacak bir olayı onlarca dakikaya yayabildi. Böylece tam tutulma koşulları altında çok daha uzun süre veri toplamak mümkün oldu. Uçağın prototip olması da dikkat çekici bir ayrıntıydı; bu görev, ticari taşımacılıktan ziyade ileri mühendislik kabiliyetlerinin bilimsel amaçla değerlendirilmesine örnek oldu.
Bugün müzede sergilenen bu uçak, yalnızca Concorde programının bir parçası olarak değil, bilim ile havacılığın kesiştiği ender anlardan birinin tanığı olarak da önem taşıyor. Burnunun arkasındaki rota işareti, süpersonik bir yolcu uçağının bir doğa olayını kovalamak için kullanıldığı ve sekiz bilim insanının bir dünya rekoruna imza attığı günü hatırlatıyor. Concorde 001’in hikâyesi, doğru zamanlama ile doğru teknolojinin birleştiğinde bilimsel gözlemi ne kadar ileri taşıyabileceğini gösteren güçlü bir örnek olmaya devam ediyor.
