İskoçya’daki Stirling Castle şapelinin altında bulunan bir iskelet, Orta Çağ kuşatmalarında kullanılan trebuchetlerin ne kadar yıkıcı olabildiğine dair nadir bir örnek sunuyor. Araştırmacılar, “Skeleton 150” olarak tanımlanan kişinin, yaklaşık 300 kilometre/saat hızla gelen küçük bir kaya parçasının isabetiyle öldüğünü değerlendiriyor. Bulgulara göre bu kişi, tarihte tanımlanabilmiş tek trebuchet kurbanı olabilir.
Kalabalık bir toplu gömü içinde yer alan iskelet, şiddetli ölüm izleri taşıyan başka kalıntılarla birlikte bulundu. Ancak Skeleton 150, üst gövdesindeki olağanüstü hasar nedeniyle diğerlerinden belirgin biçimde ayrılıyor. University of Bradford’dan paleopatolog Jo Buckberry’nin Avrupa Paleopatoloji Birliği’nin 25. toplantısında sunduğu çalışmaya göre, bu bireyin yaralanma modeli sıradan savaş travmalarından çok daha farklı bir tablo ortaya koyuyor.
İskelet üzerindeki hasar son derece ağır. Kafatası 61 ayrı noktadan kırılmış durumda. Buna ek olarak kaburgalar çevresinde 60 kadar düzensiz kemik parçası tespit edilmiş. Sağ omuz kırılmış, sağ bacak ise dizin üst kısmında neredeyse tamamen parçalanmış halde. Bu düzeyde yaygın ve tek bir olaya bağlı görünen travma, araştırmacıları ölüm nedenini ayrıntılı biçimde yeniden değerlendirmeye yöneltti.
Ekip, kemiklerdeki hasarı anlamak için birden fazla yöntem kullandı. Adli inceleme teknikleri, mikroskop analizleri, X-ray görüntüleme ve micro-CT taramaları bir arada değerlendirildi. Elde edilen verilerin tamamı, ağır ve yüksek hızlı bir cismin tek bir anda oluşturduğu ezici darbeye işaret ediyor. Yaralanma dağılımı, darbenin en güçlü bölümünün sağ omuz ile başın arka kısmına geldiğini gösteriyor.
Kaburgalardaki kırık düzeni de dikkat çekici. Araştırmacılar, yalnızca çarpmanın kendisinin değil, ağır cismin vücudu yere bastırmasının da ciddi rol oynadığını düşünüyor. Buna göre kaya önce üst sırt ve omuz bölgesine çarptı, ardından kişiyi zemine sıkıştırarak göğüs kafesinde ek kırıklara yol açtı. Yani ölüm, sadece yüksek enerjili bir temasla değil, aynı zamanda ezilme etkisiyle gerçekleşmiş olabilir.
Kemiklerin “taze” durumdayken kırılmış olması da önemli bir ayrıntı. Bu, hasarın gömü sonrası tesadüfi bir olayla oluşmadığını gösteriyor. Başka bir deyişle, büyük bir kayanın daha sonra cesedin üzerine düşmesi gibi bir senaryo dışlanıyor. Üstelik tek darbede oluşan hasarın büyüklüğü, Orta Çağ kuşatmalarında karşılaşılabilecek bazı diğer ölüm biçimleriyle de uyuşmuyor.
Araştırmacılar, örneğin at altında kalma ya da araba tarafından ezilme ihtimallerini değerlendirmiş olsa da, ortaya çıkan kırık modeli bu seçenekleri desteklemiyor. Benzer şekilde, kale duvarlarından düşme olasılığı da yeterli görünmüyor. Böyle bir düşüşte hem gereken enerji düzeyine ulaşmak zor, hem de yaralanmaların yönü farklı olurdu. Özellikle sağ omuz ve başın arkasında yoğunlaşan hasar, yukarıdan gelen hızlı ve ağır bir cismin çarpmasına daha iyi uyuyor.
Bu nedenle en güçlü açıklama, kuşatma sırasında atılan küçük bir kaya ya da benzeri mühimmatın doğrudan isabet etmesi. Haberde aktarılan tahmine göre söz konusu kaya, yaklaşık 300 kilometre/saat hızla ilerliyor olabilirdi. Trebuchetler büyük taşları surlara fırlatmalarıyla bilinse de, insan hedefler üzerinde böyle net biçimde tanımlanabilen fiziksel kanıtların son derece sınırlı olması bu vakayı ayrı bir yere koyuyor.
Skeleton 150’nin önemi, yalnızca dramatik ölüm biçiminden kaynaklanmıyor. Bu örnek, tarihsel savaş anlatılarını kemik düzeyinde doğrulayan nadir bulgulardan biri olarak öne çıkıyor. Yazılı kaynaklar kuşatma makinelerinin etkisini sıklıkla anlatır; ancak belirli bir silahla ilişkilendirilebilen bireysel kurbanları saptamak çok daha zordur. Burada ise kırıkların sayısı, konumu ve oluş biçimi, araştırmacılara alışılmadık derecede net bir tablo sunuyor.
Sonuç olarak Stirling Castle’da bulunan bu iskelet, Orta Çağ savaş teknolojisinin insana verdiği hasarı doğrudan gösteren çarpıcı bir paleopatoloji vakası niteliğinde. Mevcut incelemeler, Skeleton 150’nin ağır ve hızlı hareket eden bir cismin tek darbesiyle öldüğünü güçlü biçimde destekliyor. Eldeki veriler ışığında bu kişi, bugün için tarihte bilinen tek trebuchet kurbanı olarak değerlendiriliyor.
