Arc Institute ve Stanford University araştırmacıları, genom odaklı yapay zeka modelleri Evo 1 ve Evo 2 kullanarak bakterileri enfekte edip çoğalabilen yeni virüsler tasarladı. Çalışma Science’ta yayımlandı ve yapay zekanın biyoloji tarafında geldiği noktayı göstermesi açısından dikkat çekiyor.
Evo modelleri, klasik büyük dil modellerine benzer bir mantıkla çalışıyor; ancak metin yerine genetik diziler üzerinde eğitiliyor. Araştırma ekibi, DNA’nın yapı taşları olan nükleotidlerden oluşan çok büyük veri kümeleriyle modellerin genetik kodun örüntülerini öğrenmesini sağladı. Bu sayede sistem, yeni viral genom adayları üretebildi.
Deneyin kapsamı özellikle dar tutuldu. Ekip, modeli Phi X-174 ile aynı ailede yer alan yaklaşık 15.000 virüs üzerinde ek eğitimden geçirdi. Phi X-174, yalnızca E. coli bakterisini enfekte eden küçük bir virüs. Araştırmacılar, insanları, diğer hayvanları, bitkileri veya mantarları enfekte edebilecek unsurları çalışma dışında bıraktı.
Model yaklaşık 700.000 potansiyel yeni virüs tasarımı oluşturdu. Bunlar arasından en umut verici görülen 285 aday seçildi, DNA’ları üretildi ve bakterilere yerleştirildi. Sonuçta 16 tasarımın işlevsel virüs oluşturduğu görüldü. Bu örneklerin en az Phi X-174 kadar yaşayabilir olduğu, bazılarının ise daha hızlı çoğaldığı belirtildi.
Çalışma, gen tedavisi, genom araştırmaları ve zararlı bakterilere karşı geliştirilecek biyoteknolojik araçlar için önemli bir kapı aralayabilir. Öte yandan aynı teknoloji, kötü niyetli kullanım ihtimali nedeniyle ciddi güvenlik sorularını da beraberinde getiriyor. Özellikle yapay zekanın biyolojik tehditleri tarif etmenin ötesine geçip doğrudan tasarlama aşamasına yaklaşması, düzenleme ve etik denetim tarafında daha güçlü çerçeveler gerektirebilir.
