Avrupa Birliği, yapay zekâ tarafından üretilen veya değiştirilen içeriklerin nasıl işaretleneceğine ilişkin uygulama rehberini yayımladı. European Commission tarafından 10 Haziran’da duyurulan bu Code of Practice, şirketlere yaklaşan şeffaflık kurallarına uyum için pratik bir çerçeve sunuyor. Rehber gönüllü olsa da dayandığı yükümlülükler bağlayıcı. Bu yükümlülükler, EU AI Act kapsamındaki Article 50 altında yer alıyor ve 2 Ağustos’tan itibaren AB genelinde yürürlüğe giriyor.
Önemli nokta şu: Şirketlerin bu rehberi imzalaması zorunlu değil, ancak kuralların kendisi isteğe bağlı değil. Yani bir firma Commission’ın hazırladığı bu çerçeveye katılmasa bile, ilgili şeffaflık hükümlerine uymak zorunda kalacak. Rehberi imzalamak ise, bir şirketin uyumluluğunu göstermek için tanınan ve resmi olarak kabul görebilecek bir yol sunuyor.
Kuralların odaklandığı alanlar net biçimde tanımlanmış durumda. Ağustos ayından itibaren iki tür durumun açık şekilde etiketlenmesi gerekecek. Birincisi, deepfake içerikler. İkincisi ise kamu yararını ilgilendiren konularda yayımlanan, yapay zekâ tarafından üretilmiş ya da yapay zekâ ile manipüle edilmiş metinler. Buna ek olarak, etkileşimli bir yapay zekâ sistemiyle konuşan kullanıcıların da karşılarında bir insan değil, bir makine olduğunu bilmesi gerekecek. Müşteri hizmetleri botları bu kapsama giren örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Commission, bu yaklaşımı kullanıcıların gördüğü, duyduğu veya okuduğu içeriğin yapay zekâ kaynaklı olup olmadığını daha kolay ayırt edebilmesi için gerekli bir adım olarak konumlandırıyor. Hedef, özellikle kamusal tartışmayı etkileyebilecek içeriklerde aldatıcı kullanım alanını daraltmak. Düzenleme tarafının vurgusu, sadece teknik bir işaretleme sistemi kurmak değil, aynı zamanda dijital içerikte asgari bir şeffaflık standardı oluşturmak.
Rehber, görev dağılımını yapay zekâ tedarik zincirindeki iki ana tarafa bölüyor. Generative AI modellerini geliştiren şirketlerden, ürettikleri çıktıları makine tarafından okunabilir bir formatta işaretlemeleri isteniyor. Böylece içerik, sonraki aşamalarda otomatik sistemler veya platformlar tarafından tespit edilebiliyor. Bu bölüm daha çok altyapı ve teknik izlenebilirlik tarafına odaklanıyor.
Bu modelleri nihai ürünlerde kullanan, yani yapay zekâyı gerçek servisler ve uygulamalar içinde devreye alan şirketler ise görünür etiketleme kısmından sorumlu tutuluyor. Özellikle kamu yararına ilişkin AI metinlerinde, içerik insan incelemesi veya editoryal denetim olmadan yayımlanmışsa, bunun kullanıcıya açık şekilde belirtilmesi gerekiyor. Böylece düzenleme, sadece model geliştiricilerini değil, dağıtım ve kullanım katmanındaki şirketleri de doğrudan sorumluluk alanına dahil ediyor.
Sistemin uygulanabilir kalması için Code of Practice, açık teknik standartlara ve ortak bir AB simgesine yaslanıyor. Amaç, kullanıcıların farklı hizmetlerde benzer bir görsel işaret görmesi ve şirketlerin sıfırdan kendi etiketleme dilini geliştirmek zorunda kalmaması. Ortak simge yaklaşımı, hem kullanıcı deneyiminde tutarlılık sağlamayı hem de uyum maliyetini belirli ölçüde sınırlamayı hedefliyor.
Bununla birlikte yayımlanan metin, sürecin nihai ve eksiksiz hali olarak sunulmuyor. Rehber şu anda imzaya açılmış durumda ve Commission, hem sağlayıcıları hem de dağıtıcıları buna katılmaya çağırıyor. Ancak metnin yeterli bulunup bulunmadığına Commission ve AI Board tarafından ayrıca karar verilmesi gerekiyor. Ayrıca Commission’ın daha sonra yayımlayacağı ayrı kılavuzların, yasanın nasıl yorumlanacağını netleştirmesi ve bu rehberin dışında kalan noktaları tamamlaması bekleniyor.
Hazırlık süreci de dikkat çekici ölçekte gerçekleşti. Metin, altı bağımsız uzman tarafından hazırlandı ve 180’den fazla paydaşın katkısıyla şekillendi. Bu yönüyle, AI Act altında yapay zekâ içerik etiketlemesine doğrudan odaklanan ilk araç olma özelliğini taşıyor. Dolayısıyla sadece bir tavsiye metni değil, aynı zamanda AB’nin bu alandaki uygulama çerçevesinin ilk somut yapı taşı olarak görülüyor.
Zamanlama ise şirketler açısından oldukça sıkışık. Avrupa’daki kullanıcılara hizmet veren firmaların, neyi etiketlemeleri gerektiğini, bunu hangi yöntemle yapacaklarını ve rehberi imzalayıp imzalamayacaklarını belirlemek için iki aydan kısa bir süresi kalmış durumda. Üstelik daha karmaşık ayrıntıların bir bölümü hâlâ yayımlanmamış Commission kılavuzlarına bağlı. Bu da teknik, hukuki ve operasyonel hazırlıkların kısa sürede eş zamanlı yürütülmesini gerektiriyor.
Sonuç olarak AB, yapay zekâ içeriklerinde görünür şeffaflık dönemine geçiş için ilk pratik çerçeveyi masaya koymuş oldu. Rehber gönüllü olsa da esas yükümlülükler çok yakında devreye girecek. Özellikle deepfake içerikler, kamu yararını ilgilendiren AI metinleri ve kullanıcıyla doğrudan konuşan sistemler için etiketleme artık isteğe bağlı bir iyi niyet adımı değil, yaklaşan yasal düzenin merkezinde yer alan bir gereklilik haline geliyor.
