ABD’de tehlikeli kimyasal salımı içeren endüstriyel kazalara ilişkin yeni veriler, son birkaç yılda belirgin bir artışa işaret ediyor. Açıklanan analize göre 2021 ile 2025 arasında tehlikeli kimyasalların açığa çıktığı kaza sayısı 83’ten 131’e yükseldi. Bu da beş yıllık dönemde %57’lik artış anlamına geliyor. Aynı dönemde yaralanma veya ölümle sonuçlanan olayların sayısı da 60’tan 89’a çıktı. Veriler, hem tesis güvenliği hem de bu tesislerin çevresinde yaşayan topluluklar açısından riskin sürdüğünü ortaya koyuyor.
Gündeme gelen başlıklardan biri, fizikçi Ronald Koopman’ın hidroflorik asit üzerine yıllar önce yürüttüğü çalışmalar. Koopman, 2018’de Southern California Air District toplantısında hidroflorik asidin yayılımı ve suyla etkisini azaltma testleri hakkında sunum yaptı. İlk bakışta dar bir teknik konu gibi görünen bu çalışma, aslında çok daha geniş bir güvenlik tartışmasının parçası. Hidroflorik asit ya da hidrojen florür (HF), soğutucu akışkanlar, benzin üretimi, flor bazlı pestisitler ve Teflon gibi floropolimerlerin üretiminde kullanılıyor.
Bu kimyasal aynı zamanda bilinen en aşındırıcı ve en tehlikeli maddelerden biri olarak görülüyor. Koopman’ın 1980’lerde yaptığı deneyler, bu tür maddelerin kullanıldığı tesislerde ölümcül kazalar yaşanabileceği konusunda erken uyarılar ortaya koymuştu. Dolayısıyla bugün paylaşılan istatistikler yalnızca sayısal bir artışı değil, uzun süredir bilinen bir riskin yeterince kontrol altına alınamadığını da hatırlatıyor. Özellikle yüksek tehlike sınıfındaki kimyasallarla çalışan rafineri ve üretim tesislerinde güvenlik katmanlarının yaşlanan altyapıyla birlikte daha kritik hale geldiği anlaşılıyor.
Verileri yayımlayan analiz, Public Employees for Environmental Responsibility tarafından hazırlandı. Kuruluş, eski kamu görevlileriyle çalışan kâr amacı gütmeyen bir yapı olarak tanımlanıyor. Analizin zamanlaması da dikkat çekici. ABD’de işçileri ve çevrede yaşayan toplulukları büyük ölçekli endüstriyel kimyasal salımlarına karşı korumayı amaçlayan bazı kuralların geri alınmasının gündemde olduğu bir dönemde bu artışın kayda geçirilmesi, tartışmayı daha da önemli hale getiriyor. Düzenlemelerde olası zayıflama ile saha gerçekleri arasındaki ilişki, güvenlik politikasının merkezinde yer alıyor.
Kaza eğilimini daha geniş bir zaman aralığında gösteren veriler de tabloyu destekliyor. Chemical Safety Board (CSB) tarafından yayımlanan olay raporlarına göre Nisan 2020 ile Mayıs 2026 arasında 650’den fazla kaza meydana geldi. Bu olayların 103’ü ölümle sonuçlandı, 355’i yaralanmaya yol açtı ve 314’ü “önemli maddi hasar” olarak sınıflandırıldı. Bu rakamlar, tekil kazaların ötesinde, ülke genelinde süreklilik gösteren bir endüstriyel güvenlik sorunu olduğuna işaret ediyor. Özellikle ölüm, yaralanma ve maddi hasarın aynı veri setinde yüksek seviyede bulunması, olayların yalnızca küçük çaplı sızıntılarla sınırlı olmadığını gösteriyor.
Risk yalnızca tesis çalışanlarını ilgilendirmiyor. Analize göre bu tür tesislerin 3 mil çevresinde yaklaşık 150 milyon kişi yaşıyor. Bu, tehlikeli kimyasallarla çalışan sanayi altyapısının yerleşim alanlarıyla ne kadar iç içe geçtiğini açık biçimde ortaya koyuyor. Olası bir salım durumunda etkilenebilecek nüfusun büyüklüğü, güvenlik planlarının ve acil durum hazırlığının neden kritik olduğunu açıklıyor. Kimyasal bir olayın etkisi, tesis sınırlarının çok ötesine taşabildiği için mesele yalnızca iş güvenliği başlığı altında değerlendirilmiyor; halk sağlığı ve çevresel adalet boyutları da öne çıkıyor.
Analizde tarihsel olarak yetersiz hizmet alan ve daha fazla yük taşıyan toplulukların daha büyük risk altında olduğu özellikle vurgulanıyor. Siyah ve Latino olarak tanımlanan nüfusun, kazara gerçekleşen kimyasal salımlara maruz kalma ihtimalinin daha yüksek olduğu belirtiliyor. Bu tespit, tehlikeli endüstriyel tesislerin konumlandırılması ile sosyoekonomik yapı arasındaki ilişkinin güvenlik sonuçlarını da gündeme getiriyor. Başka bir ifadeyle, kaza istatistikleri yalnızca teknik bakım, ekipman ömrü ya da tesis işletme prosedürleriyle ilgili değil; aynı zamanda riskin toplum içinde nasıl dağıldığıyla da bağlantılı.
Altyapının yaşı da öne çıkan temel unsurlardan biri. Analize göre birçok rafineri 1985’ten önce inşa edildi. Yaşlanan tesislerde boru hatları, depolama sistemleri, vana altyapısı ve diğer kritik ekipmanlarda yıpranma kaynaklı sorunların birikme ihtimali daha yüksek kabul ediliyor. Veriler eşliğinde yapılan değerlendirme, zaman geçtikçe riskin azalmadığını, tersine altyapı yaşlandıkça arttığını gösteriyor. Bu durum, bakım yatırımları ile modernizasyon kararlarının yalnızca verimlilik değil, doğrudan güvenlik parametresi olarak görülmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Önümüzdeki dönemde tartışmanın odağında iki eksen bulunacak gibi görünüyor: bir yanda tehlikeli kimyasal kullanan tesislerdeki gerçek kaza eğilimleri, diğer yanda bu tesislere yönelik düzenleyici çerçevenin ne kadar sıkı tutulacağı. Mevcut veriler, kazaların azalan değil artan bir çizgi izlediğini ve sonuçlarının can kaybı, yaralanma ile maddi hasar düzeyinde somutlaştığını gösteriyor. Yaklaşık 150 milyon kişinin bu tesislerin 3 mil çevresinde yaşadığı düşünüldüğünde, konu belirli bir sektörün teknik gündeminden çok daha geniş bir kamusal güvenlik başlığına dönüşmüş durumda. Özellikle hidroflorik asit gibi son derece tehlikeli maddeler söz konusu olduğunda, eski uyarıların bugün hâlâ güncelliğini koruduğu görülüyor.
